سارا زهیری-بررسی کتاب “ملت عشق” با فریده برنگی: پررنگی حاشیه های زندگی شمس در ملت عشق

دیروز چهارشنبه 15 اسفند به دعوت خانم فریده برنگی منتقد ادبی جهت بررسی کتاب “ملت عشق” و پاسخ به سوالات خوانندگان عزیز کتاب فوق جلسه ای برگزار شد. فریده برنگی سالهاست که در زمینه فرهنگ توسعه کتابخوانی در حال فعالیت است و جلسات بی شماری را در همین راستا جهت نقد و بررسی کتابهای ارزشمند و یا مطرح برگزار کرده است. ملت عشق از کتاب های مطرح این روزهاست.

کتاب “ملت عشق” نوشته الیف شافاک باعث شد تا پس از سالها دوباره وارد حاشیه های زندگی شمس تبریزی شوم. کتابی که در جلسه نقد و بررسی آن بیشترین سوالات مخاطبان حول عشق کیمیا به شمس می گشت. و البته خدا را شکر که خواننده امروز به قول شمس ” مرغی نیست که هر دانه برگیرد. ملت عشق؛ کتابی پر فروش همانگونه که “عشق” این روزها پرفروش است و اما نایاب. چنان نایاب که عشق را در بساط راه و روشهای پیشنهادی عرفای کاسب امروزی به فروش می گذارند! در حالیکه شمس صراحتا با تمثیل از “با یزید بسطامی” گفته است: ابا یزید نفس خود را فربه دیده گفت: از چه فربهی؟ گفت: از چیزیکه نتوانی آنرا دوا کردن! و آن آنستکه خلق می آیند ترا سجود می کنند و تو خود را مستحق آن سجود می بینی!

و در جای دیگر می گوید:

در اندرون من بشارتی هست! عجبم می آید از این مردمان که بی آن بشارت، شادند. (منبع: خط سوم)

«کيميا» او را آرام کرد، مردم‌آميز کرد و به تعبير صوفيان از مقام «لي‌مع‌الله» به عرصه‌ي «کلّميني يا حميرا» درآورد. در عين حال آن بي‌خيالي و آسايش خاطر را که به اقوال و احوال او رنگ کبريايي مي‌داد از او بازگرفت.

بدين‌گونه مردي را که تا سنين آن سوي شصت‌سالگي از هرگونه تعلقي خود را برکنار نگه‌داشته بود، عشق، به دام و قيد تعلق انداخت و عشق از اين بسيار کرده‌است و کند. آن‌چه را سياحت طولاني در آفاق دور، صحبت با مشايخ و زاهدان خشک و سرد و مغرور به او نياموخته بود، عشق «کيميا» به او ياد داد. (منبع: دکتر زرین کوب)

-و اما الیف شافاک که فارق التحصیل رشته مطالعات زنان است و فوق لیسانس خود را در علوم سیاسی گرفته است با نگاهی زنانه به عشق زمینی شمس را مردی خشن و بی عاطفه و کیمیا را عاشقی معصوم به تصویر کشیده که در مخاطب این سوال را برمی انگیزد : چگونه مقامی مانند شمس می تواند اینگونه بی رحم باشد؟ و دارای چنین شخصیتی؟ شخصیتی که زنان امروز می توانند به راحتی با کیمیا همزاد پنداری کنند! اشک بریزند و خود را در تجربه او بیابند!

در نقد و بررسی هر کتابی نمی توان پیشینه و تجربه و زاویه نگاه نویسنده را از خود کتاب جدا نمود و نویسنده کتاب ” ملت عشق” نیز از این قاعده مستثنی نمی باشد. اعظم نادری در مورد این کتاب اینگونه می گوید:
روی‌آوردن به نگارش رمان‌هایی با موضوع شمس و مولانا برخاسته از مد شدن این موضوع در غرب است… این کتاب‌ها با دیدی کلی‌نگر به‌راحتی در ذهن خواننده می‌نشینند و آن را درگیر نمی‌کنند. عنوان اصلی اثر شافاک «چهل قانون عشق» است. خواننده‌ انتظار دارد تمام آموزه‌های شمس به مولانا را در این ۴۰ قانون به‌دست آورد.

اما آیا در این گونه رمانها که می توان نام “رمان های تجاری” بر آنها نهاد می توان به شخصیت اصلی بزرگانی چون مولانا و شمس دست یافت؟ و آیا مثلا شمس یا مولانا به گلوبالیسم معتقد بوده اند؟ آیا شمس شریعت را قبول نداشته است و به سکولاریسم معتقد بوده است؟ اگر شمس و مولانا امروز بودند چگونه حکومتی را توصیه می کردند؟ و یا به کدام حزب رای می دادند؟ اینها سوالاتی ست که یک نگاه تجاری می تواند بوسیله آنها که نه تنها از پایه و اساس به دور از شخصیت این بزرگان است بلکه مضحک می نماید یک رمانی خلق کند بسیار پرفروش. آنچنان که رسانه های اصلی امروز اینگونه عمل می کنند! و برای شخص من جای تاسف دارد. شمس بی پرده و فاش گفته است مخاطبانش تنها انسانهای والا هستند . شمس: مرا در این عالم با عوام کاری هیچ کاری نیست! برای ایشان نیامده ام!

و در جای دیگر گفته است: آنچه پیش خلق مرغوب ترین چیزهاست، پیش من مکروه ترین چیزهاست.

-آیا روابط و امیال جنسی نزد خلق مرغوب نیست؟

اینگونه رمانهای امروزی و تجاری در حقیقت با استفاده از زندگی و شخصیت بزرگان قصد جا انداختن حوزه تفکری خود میان مردم را دارند و از زندگی آنها الگوی زندگی آرمانی خود را به رشته تحریر در می آورند. و گرنه در باب شمس و کیمیا هیچ سندی وجود ندارد که در آن از دختری چشم آبی و زیبا و معصوم به نام کیمیا نام برده باشد و به هیچ روی مشخص نیست که آیا شمس عاشق کیمیا بوده است و او را به عقد خود درآورده است و یا مولانا این دختر را به زور به همسری شمس در اورده باشد! اما مخاطب معمولا به نویسنده اعتماد می کند و آنچه را که نویسنده به تصویر کشیده باشد مستند می انگارد. این ضعف رمانهای تجاری است! و این استفاده و یا سواستفاده از نام شخصیت هایی والا چون شمس و مولانا برای نان و شهرت است.

سارا زهیری

تهران 16 اسفند 97

0





اخبار مرتبط

  • اعتراف فرانسه: محموله ای از سلاح روی کشتی عربستان بارگیری کردیم
  • نامه جداشدگان فرقه مجاهدین خطاب به رئیس کمیساریای عالی پناهندگی درژنو+فیلم اعتراضات
  • ماجرای شایعه پناهندگی فرمانده حفاظت سپاه
  • آقای رضا پهلوی در برابر خواسته هزاران ایرانی جهت پیگیری قانونی همسر خلجی اجازه موضع گیری ندارید؟
  • همسر مهدی خلجی رکورد بابک زنجانی را شکست
  • نشریه پولیتیکو: تلاش‌ ترامپ برای تغییر حکومت در ایران و ونزوئلا ناکام می‌ماند
  • درخواست پنج رهبر دنیا برای دیدار روحانی با ترامپ
  • پائین‌ترین نرخ فقر در تاریخ کانادا در سال ۲۰۱۷ بوده است
  • دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *